Cografya Nedir? Bölgelerimizin Cografi Özellikleri Nelerdir?

Coğrafya Nedir?

Coğrafya, insanlar ve yer (mekân) ile bunlar arasındaki ilişkiyi inceleyen bilimdir. Yani yer ve insanlar arasındaki ilişkiler coğrafyanın konusunu oluşturur. Coğrafya sadece yerlerin isimlerini ezberleme ve bunların dünya üzerinde nerede olduklarını gösterme değildir. Coğrafya, öğrencilerin çevrelerinde olanları anlamalarına ve insanın çevre ile etkileşimi hakkında bir anlayış geliştirmelerine yardımcı olur. Yerlerin isimlerini, lokasyonlarını ve özelliklerini bilmek, coğrafyanın temelini oluşturan unsurlardır. Bu da çok büyük ve oldukça büyüleyici öğrenme alanının bir parçasıdır.

Gregg ve Leinhardt (1994), coğrafyayı 4 özellikle karakterize edilen bir disiplin olarak tanımlamaktadırlar. Birincisi bir yere eşsiz bir karakter kazandıran, yeryüzü üzerindeki özelliklerin dağılımıdır (Örn: dağlar, nehirler, denizler vb.). İkincisi, bazı şeylerin oldukları yerlerde ve zamanda neden ve nasıl meydana geldiğini anlamaktır (Örn: Volkanlar gibi). Üçüncüsü, meydana gelen olayların, diğer olaylarla ilgisi ve bağlantısıdır (Örn: Yağmur ormanlarının tahribi). Sonuncusu, coğrafyanın haritalar ile bilgilerin ve fikirlerin iletişimini sağlamasıdır. Bu dört özellik birbiri ile çok çeşitli yollardan etkileşim içindedir. Bunlardan ilk üçü coğrafyanın temel prensipleridir. Sonuncusu ise coğrafî araştırmalar sonucu elde edilen bilgilerin ifadesidir.

Coğrafyanın bu değişik yönleri arasındaki etkileşim, onu tanımlama amaçlı olarak kesin çizgilerle bölünmesini zorlaştırır. Coğrafi beceriler, yerler (mekanlar), fizikî, beşerî ve çevre coğrafyası biçiminde bir bölümleme, bunlardan bir veya iki alanın coğrafya eğitiminin çeşitli basamaklarında yer alması; öğrencinin çeşitli alanlar arasındaki ilişkiyi anlamasının engellenmesi şeklinde bir sonuç doğurabilir.

Coğrafya, bazı yeteneklerin gelişimini ve kavramların anlaşılmasını içerir. Bu kavram ve yetenekler ise fizikî çevre (ortam), beşerî çevre ve bunlar arasındaki ilişki ile ilgilidir. Coğrafya sorgulanan ve araştırılabilen konuları içerir. Coğrafya öğretilirken, beşeri ve fiziki ortam ve bunların etkileşimiyle ilgili konulara dayalı sorular sorulur. Bu sorulara, anahtar coğrafî sorular denir. Coğrafyanın öğrenilmesinde bu anahtar soruların bilinmesi gerekir. Temel coğrafi kavramları içeren her soru, coğrafyada anahtar soru demektir. Dolayısıyla coğrafya konularının her birinin çok sayıda anahtar sorusu olabilir. Bu çalışmada, ilköğretim ve ortaöğretim coğrafya konuları işlenirken, çocukta coğrafya bilincini oluşturacak olan anahtar soru ve kavramlar üzerinde durulmaktadır.


Şimdi kısaca bölgelerimizin Coğrafi yapısını ve genel özelliklerini tanıyalım.






GÜNEYDOĞU ANADOLU BÖLGESİ GENEL ÖZELLİKLERİ
 

YER ŞEKİLLERİ

1-      Yüz ölçümü en küçük bölgemiz.

2-      Yer şekilleri sadedir.

3-      Kuzeyden güneye yükselti azalır.

4-      Platolar: G. Antep, Urfa, Adıyaman

5-      Diyarbakır havzası, Mardin Eşiği yüksek yerler

6-      Karacadağ en basık volkandır.

7-      Ovalar: Harran, Suruç, Ceylanpınar.

8-      Fırat ve Dicle bölgeyi parçalayarak platolar oluşturur.

9-      Akarsular araziye gömülmüş , sulama zorunluluğu var.

10-  Göl bakımından en fakir bölge. Doğal göl yok.

11-  Barajlar: Atatürk, Kral kızı ,Birecik, Deve geçidi. Ilı su, Batman

 

İKLİM VE BİTKİ TOPLULUĞU

1-       Akdeniz ve Karadeniz iklimlerinin geçiş alanıdır.

2-       Orta Fırat bölümünde Akdeniz, Dicle bölümünde Karasal iklim.görülür.

3-       En yağışlı mevsim kış, en kurak mevsim yazdır.

4-       Aşırı sıcak ve buharlaşmadan dolayı kuraklık en fazla.

5-       Güneydoğudan samyeli rüzgarı eser. Tarımı olumsuz etkiler.

6-       En az yağış alan ikinci bölgemiz.

7-       Doğuda bozkır, batıda makiler yaygındır

 

NÜFUS VE YERLEŞME

1-      En az nüfus.

2-      Nüfus yoğunluğu Türkiye ortalamasının üstünde. Çünkü yüz ölçüm küçük.

3-      Nüfus dağ eteklerinde toplanmış. Çukur yerler aşırı sıcak olduğundan nüfus az.

4-      Dışarıya göçler son yıllarda azaldı.

5-      Mesken tipleri: Kerpiç evler. Yazın serin tutar.

 

TARIM

1-      Tarım alanları geniş ve verimli  Buharlaşma-kuraklık ve sulama problemi var.

2-      Türkiye’de en fazla  k.mercimek, Antep fıstığı, karpuz.

3-      Pamuk, tütün, üzüm üretiminde  son yıllarda önemli artışlar var.

 

HAYVANCILIK

1-      Küçükbaş hayvancılık ve ihracat gelişmiştir.

2-      Dokumacılık yaygındır.

 

ÇIKARILAN MADENLER

1-       Petrol: Adıyaman, Batman ,Diyarbakır, Mardin, Siirt.

2-       Batman’da Batman rafinerisi

3-       Irak ve Türkiye’nin petrol boru hatları bölgeden geçer.

4-       Fosfat: Mazıdağı (Suni Gübre)

5-       Cizre-Silopi: Linyit

 

ULAŞIM

1-   Yer şekilleri sade olduğu için ulaşım gelişmiştir.

 

İÇ  ANADOLU BÖLGESİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ

 

YER ŞEKİLLERİ

 

1-      En büyük ikinci bölgemiz.

2-      En çok platolar: Cihanbeyli, Haymana,Obruk, Bozok,Uzun yayla

3-      En büyük kapalı havzalar: Konya;Tuz gölü, Ereğli, Akşehir

4-      Volkan dağları: Erciyes, Hasan , Melendiz, Karacadağ, Karadağ

5-      Kenarları dağlarla çevrili, orta kısmı düzdür. Bundan dolayı makineli tarım ve ulaşım

6-      Çok gelişmiştir.

7-      En çok erozyon. Bitki örtüsünün azlığı, sel rejimli akarsular.

8-      En çok peribacası ve kırgıbayır . Volkanik arazide oluşmuştur.

9-      En çok nadasa ayrılan topraklar. Yağış azlığı ve sulama yetersizliğinden dolayı.

10-  Topraklar tuzlu, kireçli. Buharlaşma fazla.

11-  Göller:  Tuz ,Akşehir, Eber   (tektonik göllerdir.)

12-  Mogan ve Eğmir gölleri: Alüvyal   set gölleridir.

13-  Akarsular: Kızılırmak , Sakarya, Porsuk Çaylarıdır.

14-  Kızılırmak üzerindeki barajlar: Hirfanlı, Kesikköprü, Altınkaya barajlarıdır.

15-  Sakarya nehri üzerinde: Hasan Polatkan, Gökçekaya barajları

16-  En az deprem riski.Eski zaman arazileri olduğu için.

17-  Konya ve Karaman

 

İKLİM VE BİTKİ  TOPLULUĞU

 

1-      Asıl step iklimi.

2-      Yazlar sıcak ve kurak ,kışlar soğuk ve kar yağışlı.

3-      En çok konveksiyonel yağışlar(kırkikindi yağışı)

4-      En az yağışlı yer. Konya-Tuz gölü

5-      En çok sel ve erozyon.

6-      En tipik antropojen bozkırlar.

7-      En fazla ilkbahar yağışı

 

NÜFUS VE YERLEŞME

 

1-      En kalabalık ikinci bölge.

2-      Nüfus yoğunluğu Türkiye ortalamasının altında

3-      Nüfus dağ eteklerinde toplanmış. Yağış fazlalığı dolayısıyla

4-      En kalabalık  kentler: Ankara, Kayseri,Konya,Eskişehir,Sivas.

5-      Kentleşme oranı yüksek, Yukarı Sakarya Bölümü.

6-      Toplu yerleşmeler var. Kırsal kesimde kerpiç evler. Yağış azlığı.

 

EKONOMİ

 

1-      TARIM: 

2-      En çok yetiştirilen ürünler: Buğday, arpa, ş.pancarı, patates, yeşil mercimek, nohut , fasulye,elma, üzüm.

3-      HAYVANCILIK.

4-      Tiftik keçisi ve koyun  : Ankara çevresinde.

5-      MADENLER:

6-      Tuz : Tuz gölü

7-      Cıva: Sarayönü Niğde

8-      Demir: Sivas , Kayseri

9-      Bor: Eskişehir

10-  Lületaşı: Eskişehir

11-  Krom: Eskişehir.

12-  Linyit: Ankara, Çankırı, Sivas

 

SANAYİ

1-      Yukarı Sakarya Bölümü çok gelişmiştir. Bölgeyi diğer bölgelere bağlar.

2-      Eskişehir : Uçak, lokomotif

3-      Kırıkkale’de : silah, cephane fabrikaları.

 

ULAŞIM

 

Orta bölümü düz olduğu için, bölgeleri birbirine bağlayan önemli ulaşım yolları bu bölgeden geçer.Güneydoğu Anadolu bölgesi hariç ,her bölgeyle komşudur.

 

 

 

 

KARADENİZ  BÖLGESİ GENEL  ÖZELLİKLERİ

 

YER ŞEKİLLERİ

 

1-      En  fazla boylam geçen bölgemiz. En fazla yerel saat farkı.

2-      Üçüncü büyük bölge.

3-      En fazla sel, deprem, heyelan olayları.

4-      Dağlar kıyıya paralel uzanmış .Bunun sonuçları

5-      Boyuna kıyılar fazla. Falezler oluşmuş.

6-      Kıyılarda  girinti ve ç ıkıntı azdır.

7-      Doğal limanı az. (Sinop)

8-      Deniz ticareti suni limanlardan yapılmaktadır.

9-      Koy, körfez az.

10-  Kıyılar bol yağış almaktadır. Oroğrafik yağışlar

11-  Kıyı ile iç kesimler arası ulaşım zor. Geçitlerden yapılmakta. Kop,Zigana, Ecevit.

12-  Kıyı ile iç kesimler arasında iklim farklılığı. Ürün çeşitliliği farkı.

13-  Dağlar: Batıda üç sıra halinde, ortada tek sıra halinde, doğuda iki sıra halinde uzanır.

14-  Batıda : Kıyıda küre, Canik, Doğu kara deniz dağları.

15-  Dağlar arasındaki çöküntü ovaları ve vadiler. Deprem kuşakları.

16-  Akarsular:Çoruh, Doğankent çayı, Yeşilırmak, Kızılırmak, Yenice, Bartın, Sakarya

17-  Akarsular kısa boyludur. Doğu karadeniz akarsularının rejimi düzenli sayılır.

18-  Barajlar: Kızılırmak üzerinde Altınkaya, Yeşilırmak üzerinde H. VeS. Uğurlu .Almus,Sakarya üzerinde: Sarıyar ve Gökçekaya.

19-  Göller: Tortum, Sera,    Abant,Yediegöller. Heyelan set gölleridir.

20-  Karadeniz: Soğuk, dalgalı, tatlı suları, tuzluluk az. Derinlerde canlı yaşamaz.

 

İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ

 

 

1-      Kıyıda Asıl karadeniz iklimi: Her mevsim yağışlı. Yazlar serin ,kışlar ılık.

2-      İç kesimlerde  bozulmuş kara deniz iklimi. Karasal. Sıcaklık ve yağış az.

3-      Yağışlar en çok sonbaharda (yamaç ve cephe yağışları)

4-      Kıyıda günlük ve yıllık sıcaklık farkı az. İç kesimlerde fazla.

5-      En fazla kapalı ve bulutlu gün sayısı.

6-      En fazla bağıl nem ve yağış (Rize)

7-      En fazla yağışlar : Doğu, batı ve orta kara deniz diye sıralanır.

8-      Ilıman okyanus iklimi

9-      Bitki örtüsü sık ormanlar. Deniz seviyesinden başlar . Kendini yeniler.

10-  Yükseklerde dağ çayırları

11-  Ahşap yapılar yaygın

 

 

NÜFUS VE YERLEŞME

 

1-      Nüfus fazla değil.

2-      Nüfus yoğunluğu Türkiye ortalamasının altında.

3-      Doğuda tarım, batıda  sanayi nüfus çekmektedir.

4-      En fazla yurtdışı göç. Sanayi gelişmediği için.

5-      Araziler parçalı, dağınık, engebeli, Su kaynakları zengin.

6-      Kırsal kesimlerde dağınık, iç kesimlerde toplu yerleşmeler.

7-      Kadın nüfus fazla, erkek nüfus az.

 

 

EKONOMİ

 

TARIM

 

1-      Kıyıda yetiştirilen ürünler: çay, fındık ,tütün ,mısır, keten kenevir, pirinç, ş,pancarı, narenciye (Rize ) mikro klima .

2-      Mısır  buğdayın yerini kıyıda almış  . İhraç  edilmez. Piyasada tüketilir.

3-      İç kesimlerde tahıllar ve ş, pancarı.

 

HAYVANCILIK

 

1-      Büyük baş hayvancılık, Arıcılık  (Ordu)

2-      Balıkçılık çok gelişmiş.

  

MADENLER:

 

Bakır: Artvin Murgul, Kastamonu Küre. Çıkarılan madenler Samsun’da işlenir.

Linyit: Merzifon, Çeltek, Amasya. Havza

Demir-çelik: Karabük , Ereğli, Taşkömürü havzası.

Çatalağzı termik santrali.

 

FABRİKALAR

 

1-      Şeker fabrikaları  (orta karadeniz)

2-      Kağıt, kereste,mobilya  üretimi. Çaycuma,Taşköprü, Aksu

3-      Sigara ve Çay üreten fabrikalar.

 

ULAŞIM

 

1-      Yerşekilleri engebeli, ulaşım çok zor.

2-      Orta ve batı kara denizden iç kesimlere demiryolu ulaşımı.

3-      Ulaşım : doğu ve batıda geçitlerden sağlanır.

4-      Kıyıda havaalanları.

 

 

 

 

MARMARA BÖLGESİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ

 

YERŞEKİLLERİ

 

1-      Güneydoğudan sonra en küçük ikinci bölgemiz.

2-      Trakya’daki topraklarına Avrupa, Anadolu’daki topraklarına Asya denir.

3-      Ortalama yükseltisi en az .

4-      En fazla yeşil renk kullanılmış.

5-      Dağları: Yıldız, Koru, Işıklı, Samanlı, Kaz,Uludağ (iç püskürük volkan)

6-      Ovalar: Tektonik havzadır.

7-      Akarsular: Meriç, Ergene, Susurluk, Sakarya. 

8-      Göller: Tektonik havzada oluşanlar. Kuş, İznik, Ulubat    , Sapanca:Alüvyal set gölü

9-      Havzalar: Ergene havzası.

10-  Yarımadalar: Çatalca-Kocaeli, Kapıdağı,Armutlu, Biga, Gelibolu

11-  Körfezler: Saroz, Bandırma,Erdek,İzmit, Gemlik.

12-  B.çekmece, ve K.çekmece, Durusu(terkos)  Kıyı set gölleridir.

13-  Alt ve üst akıntılar  boğazlarda karşılaşırlar. Balıkçılık gelişmiştir.

14-  Denizlerde kirlenme var. Sanayileşme, kentleşme, aşırı avlanma.

15-  Boğazlar  4. Jeolojik zamanda çökmeyle oluştu. Ria tipi kıyılar.

16-  En tehlikeli deprem kuşağı. Kuzey Anadolu fayı bölgeden geçer.

17-  Ege denizinde, gökçe ada, bozca ada, Marmara denizi: İmralı,Marmara ,Avşa ad.

18-  Yer şekilleri düz ve sade olduğu için, ulaşım çok gelişmiştir. En fazla sanayileşme

 

 

İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ

 

1-      İklim ve bitki örtüsü açısından geçiş özelliği gösterir.

2-      Güney  Marmara da Akdeniz iklimi, Ergene havzasında karasal iklim, Karadenize bakan yamaçlarda  kara deniz iklimin geçiş özellikleri görülür.

3-      Çok sıcak   ve çok yağışlı bir bölgemiz değildir.

4-      Kışın  kar yağışı  ve don olaylarına rastlanır.

5-      Balkanlardan gelen soğuk hava kütlelerine açıktır. Yüksek sıradağlar olmadığı için.

6-      Kuzeybatıdan karayel gelir. Soğuk ve yağışlı hava getirir.

7-      Ergene havzasında bozkır, G. Marmara da maki ve ormanlar ,Yıldız dağlarının kuzey yamaçlarında ormanlara rastlanır.

 

 

NÜFUS   VE YERLEŞME

 

1-      En fazla nüfus ve nüfus yoğunluğu.

2-      En fazla kent, en az kır nüfusu.

3-      En çok göç alan bölge. Sebebi, sanayileşme, iş imkanları.

4-      En fazla erkek  nüfus. En az kadın nüfus.

5-      En az doğal nüfus artış hızı.

6-      Yoğun nüfuslu yerler: Çatalca,Kocaeli yarımadası., Güney Marmara

7-      En az nüfus yoğunluğu: Gelibolu, Biga, Yıldız dağlarının iç kesimleri.

 

 

 

 

TARIM

 

1-      En  fazla ekili-dikili alan..Yüzölçümüne göre.

2-      İklim şartlarından dolayı, tarımda ürün çeşitliliği en fazladır.

3-      Modern tarım yöntemleri kullanılmıştır. İntan sif tarım.

4-

Yorum Yaz